- ARTIKEL
De eigen woning in de aangifte inkomstenbelasting
Tot het belastbaar inkomen in box 1 behoort mede het saldo van de inkomsten en aftrekposten uit de eigen woning. De eigen woning is de woning die een belastingplichtige (en/of zijn of haar fiscale partner) in eigendom heeft en die hem of haar duurzaam als hoofdverblijf dient. Per belastingplichtige kan er slechts sprake zijn van één eigen woning. In de praktijk doen zich diverse situaties voor waarbij wel of niet sprake is van een eigen woning.
Als een woning kwalificeert als eigen woning, worden de voordelen daarvan op forfaitaire wijze vastgesteld op basis van de WOZ-waarde die geldt voor dat jaar. Deze WOZ-waarde heeft als peildatum 1 januari van het voorgaande jaar.
Aftrekbaar zijn de rente en kosten van leningen die zijn aangegaan in verband met de verwerving en/of verbetering van de eigen woning. Deze leningen worden de eigenwoningschuld genoemd.
Het per saldo aan te geven bedrag (positief of negatief) wordt verwerkt in de aangifte(n) inkomstenbelasting van de belastingplichtige en zijn of haar fiscale partner.
De eigenwoningschuld vanaf 2013
Met ingang van 2013 zijn de voorwaarden voor de aftrekbaarheid van rente op de eigenwoningschuld gewijzigd. Aan de aftrekbaarheid worden sindsdien aanvullende eisen gesteld.
Allereerst moet worden vastgesteld dat de leningen zijn aangegaan ter zake van de verwerving en/of verbetering van de eigen woning. Vervolgens moet in de leningsovereenkomst zijn vastgelegd dat de betreffende lening volgens ten minste een annuïtaire maatstaf in maximaal 360 maanden zal worden afgelost (de aflossingseis). Sneller aflossen is toegestaan. Daarbij moet de belastingplichtige zich ook daadwerkelijk aan de aflossingsverplichting houden. De aflossingseis geldt per lening. Wordt niet aan deze eis voldaan, dan is er geen sprake meer van een eigenwoningschuld en verhuist de schuld naar box 3.
Voor eigenwoningschulden die al op 31 december 2012 bestonden, geldt geen beperking van de renteaftrek. De maximale aftrekperiode van 360 maanden voor deze leningen is ingegaan op 1 januari 2013.Verder moet rekening worden gehouden met een mogelijke beperking van de renteaftrek als er sprake is van een eigenwoningreserve. De eigenwoningreserve komt in mindering op de nieuwe eigenwoningschuld; alleen de rente over het resterende saldo is aftrekbaar. Dit wordt de bijleenregeling genoemd.
De eigenwoningreserve ontstaat als gevolg van de verkoop van een eerdere eigen woning. Het betreft het verschil tussen de verkoopopbrengst van de oude woning en de op dat moment aanwezige eigenwoningschuld.
Fiscale partners en de eigen woning
Fiscale partners mogen in hun afzonderlijke aangiften inkomstenbelasting naar keuze een aantal gezamenlijke posten verdelen. Hieronder valt ook het saldo van de inkomsten uit de eigen woning, dus het saldo van de bijtelling en de aftrek van de hypotheekrente. Deze verdeling mag naar willekeur plaatsvinden.
Tot en met 2021 konden fiscale partners bij een gezamenlijke aankoop en financiering ook kiezen voor het gelijkmatig verdelen van het gehele eigenwoningverleden. In 2022 is dit echter via nieuwe wetgeving gewijzigd.
Veranderde situaties bij fiscale partners
Er kunnen zich allerlei situaties voordoen die gevolgen hebben voor de aftrek van de eigenwoningschuld bij fiscale partners. Denk aan het kopen van een nieuwe woning en het verkopen van de oude woning, waarbij nieuwe schulden worden aangegaan. Of aan de situatie waarin men fiscaal partner wordt en één van de partners op dat moment al een eigen woning en een hypotheekschuld heeft. Ook kan één van de partners een eigenwoningreserve uit het verleden hebben opgebouwd. Tot slot kan het voorkomen dat partners uit elkaar gaan.
Kortom: diverse situaties die allemaal fiscale gevolgen hebben voor de eigenwoningsituatie. Voor veel van deze situaties is het een en ander geregeld in wetgeving en besluiten. De regelgeving is inmiddels zeer uitgebreid, wat het geheel complex maakt.
Wijzigingen partnersituaties in de eigenwoningregeling in 2022
De eigenwoningreserve wordt persoonlijk vastgesteld en blijft persoonsgebonden. Als één van de partners bij het aangaan van een huwelijk een eigenwoningreserve heeft, wordt deze niet meer naar rato van het aandeel in de huwelijksgemeenschap toegerekend aan de andere partner.
Hierop geldt één uitzondering: wanneer de eigenwoningreserve is ontstaan vóórdat boedelmenging heeft plaatsgevonden door voltrekking van een huwelijk in algehele gemeenschap van goederen, of door wijziging van huwelijkse voorwaarden waardoor een algehele gemeenschap van goederen ontstaat. Bij die boedelmenging wordt 50% van de eigenwoningreserve toegerekend aan elk van de partners.
Overlijden van een fiscale partner
Voorheen ging bij overlijden van één van de fiscale partners de eigenwoningreserve, de aflossingseis en de aflossingsstand geruisloos over op de langstlevende partner. Dit kon soms tot vreemde situaties leiden, met name wanneer de langstlevende geen erfgenaam was.
Met ingang van 2022 is deze situatie gewijzigd. Het overlijden van een belastingplichtige leidt nu altijd tot vervreemding van de eigen woning. Een eigenwoningreserve gaat bij overlijden niet over op een andere belastingplichtige, maar vervalt van rechtswege. Als de eigenwoningschuld bij overlijden krachtens erfrecht overgaat op de partner, gaat het aflossingsschema van die schuld wel over op die partner.
Gezamenlijke aankoop, financiering en herfinanciering
Bij een gezamenlijke aankoop en financiering van een eigen woning of bij gezamenlijke herfinanciering is het voor de partner mogelijk om de ruimte voor de maximale bestaande eigenwoningschuld in de oversluitperiode te benutten.
De ruimte voor het aangaan van een bestaande eigenwoningschuld van de ene partner kan door beide partners naar rato van het schuldaandeel in de gezamenlijke schuld worden benut. Het maakt hierbij niet uit of de woning en schuld in de gemeenschap van goederen vallen of niet. Het gebruik van deze regeling is optioneel.
Tijdig fiscaal advies
De eigenwoningregeling voor fiscale partners is door de jaren heen steeds uitgebreider en daarmee complexer geworden. Vooral bij wijzigingen in de partnersituatie, zoals het aangaan of beëindigen van een huwelijk, een gezamenlijke aankoop of een overlijden, is het raadzaam om tijdig fiscaal advies in te winnen. Zo voorkomt u onverwachte fiscale gevolgen en benut u de mogelijkheden die de wetgeving biedt optimaal.
Noot: Het antwoord is gebaseerd op de bij ons bekende wetgeving en jurisprudentie per de hierboven aangegeven datum.
De informatie in de artikelen heeft een signalerend karakter, is niet bedoeld als advies en de ontvanger/gebruiker kan hieraan geen rechten ontlenen. Tekst: Ondanks de zorgvuldige samenstelling van de inhoud van deze artikelen kan Nettax BV geen enkele aansprakelijkheid aanvaarden voor schade, direct dan wel indirect, ten gevolge van eventuele fouten, vergissingen of onvolledigheden van de aangeboden informatie. De artikelen kunnen verwijzen naar andere websites en andere bronnen.